BrainBreed
koen verweij

koen verweij

Het brein en gedachten, emoties en gedrag -
Hoe werkt het?

Ons brein, het meest complexe deel van ons lichaam. Zelfs met de huidige technologie zijn er veel vragen over de werking van ons brein waar wetenschappers en neurologen geen antwoord op hebben.

Gelukkig zijn er ook een hoop antwoorden gevonden over de werking van ons brein. En daar gaan we het in dit artikel over hebben!

inhoudsopgave

1. De 3 delen van ons brein
2. Emoties – Amygdala
3. Gewoontes – Basale Ganglia
4. Emotionele Geheugen – Limbisch Systeem
5. Geloofsovertuigingen – Frontale Kwab & Prefrontale Cortex
6. Visualiseren – Pijnappelklier

1. De 3 Delen van ons brein

Voordat we duiken in de werking van de hersenen op onze emoties en gedrag gaan we eerst even terug naar de biologie klas.

Hoe zat het ook alweer met onze hersenen?

Hersenen coördineren de zintuigen, bewegingen en homeostase (ademhaling, bloeddruk, temperatuur, etc.). Maar nog belangrijker: de hersenen zijn de bron van cognitie, logisch denken, verbeelding, creativiteit, emoties, gedrag en geheugen.

Globaal gezien bestaan de hersenen uit 3 delen:

Brain
Neocortex - Het menselijke brein

Dit is het jongste deel van ons brein. Het zorgt ervoor dat we informatie bewust kunnen verwerken. Het wordt daarom ook vaak het menselijke brein genoemd. Dit is hét deel van het brein wat ons onderscheidt met alle andere dieren op de wereld. Het bestaat uit twee delen en deze hebben afzonderlijke taken: het intellectuele en creatieve vermogen.

De linkerhelft zorgt ervoor dat we gegevens kunnen analyseren, verbanden kunnen leggen en logisch kunnen denken. De rechterhelft zorgt voor het creatieve vermogen. Zoals creatie, muzikaliteit en out of the box denken.

De neocortex wordt ook ingezet bij het plannen. Denk hierbij aan goede voornemens. Laten wij nu allemaal zo’n moeite hebben om die goede voornemens vol te houden! Dat komt omdat de neocortex, jouw bewustzijn, dan in strijd is met je hersenstam, je reptielen brein. De één is zich bewust en wilt veranderen en de ander wilt juist koste wat kost de status quo handhaven.

Limbische Systeem - Het Zoogdieren brein

Dit deel heeft alles te maken met emoties, motivatie en genot. Vaak onthouden wij iets goed wanneer er een emotie aan gekoppeld wordt. Hier speelt het limbische brein een grote rol. Verschillende structuren vormen samen het limbische systeem:

➡️ Thalamus (ontvangen en doorgeven van informatie)

➡️ Hippocampus (lange termijn geheugen)

➡️ Amygdala (emoties)

Hersenstam - Het reptielen brein

Dit deel werkt op de automatische piloot. Het is het deel waar de gewoontes zitten. Het controleert ook onze primaire levensbehoeften zoals eetlust, ademhaling en overleven. Het wordt vaak vergeleken met het onderbewustzijn van de mens. Het zoeken van plezier en het vermijden van pijn is een grote functie van dit deel. Hier spelen reclamecampagnes dan ook op in. (pain or pleasure)

Dit deel van het brein heeft een slecht geheugen. Vooral de 1ste en laatste indruk van een ervaring blijft hangen. Dit is de reden waarom het lang duurt voordat je een gewoonte hebt af- of aangeleerd. Het herinnert zich vooral de beloning aan het einde.

2. Emoties - Amygdala

Misschien herken je het wel, die momenten waarop er iets gebeurd en voordat je het weet sta je op je achterste poten. Je wordt boos, begint te schreeuwen of wilt zo snel mogelijk weg van waar je bent. Terwijl vlak daarvoor nog niets aan de hand was. Dat was de amygdala working at it’s finest.

De amygdala legt verbanden tussen informatie uit de zintuigen en koppelt dit aan emoties, voornamelijk angst. Door een bepaalde situatie een emotionele waardering te geven (en als zodanig in het geheugen op te slaan), kan het soortgelijke situaties gemakkelijker herkennen en er direct op reageren.

De amygdala groeit tot ons 7de levensjaar en ontwikkelt zich daarna niet meer, het blijft dus een kind van 7. Dit toont zich ook uit het gedrag.

De reactie van de amygdala op prikkels die angst veroorzaken kan snel en automatisch plaatsvinden. Het gebeurd in een reflex voor we het doorhebben.

Voorbeeld: Je wordt gebeten door een hond, je amygdala koppelt hier de emotie angst aan. Wanneer je vervolgens een hond tegenkomt herkent de amygdala dit en hierdoor reageer je direct angstig.

De amygdala scant constant alle waarnemingen op narigheid of mogelijk gevaar. Bij iedere waarneming die plaatsvindt stelt het onbewust de volgende vragen:

⭕ Heb ik hier een hekel aan?

⭕ Kan het mij schaden?

⭕ Ben ik hier bang voor?

Wanneer het antwoord hierop ‘Ja’ is, drukt de amygdala op een grote rode knop in onze hersenen. We beginnen sneller te ademen, we worden alerter, de bloeddruk en hartslag stijgen: ons vecht-of-vlucht mechanisme is in werking getreden.

Erg handig als we opeens een leeuw tegenkomen. Het nadeel is alleen dat ons amygdala overal een leeuw in herkent. Ook in de negatieve opmerking die een collega/vriend maakt.

Wat kan je ertegen doen?

Treedt jouw amygdala in werking? Kies voor een onderbreking, neem de tijd om het tot rust te laten komen: 

➡️ Reageer niet direct

➡️ Tel tot 10

➡️ Let op je ademhaling: adem in, adem uit

➡️ Loop even naar buiten of drink een glas water

Als laatste: wees je bewust dat je een amygdala hebt wat overal gevaar in ziet en reageert als een kind van 7. Alsof er dus letterlijk gewoon een kindje in je hoofd zit dat gaat krijsen wanneer de speen wordt afgepakt.

Als je weer kalm bent kan je de situatie beter relativeren en gepaster reageren.

3. Gewoontes – de Basale Ganglia

De basale ganglia is de plek in ons brein waar gewoontes worden opgeslagen.⁠ Denk aan lopen, autorijden, fietsen en alle andere gewoontes die we onszelf hebben aangeleerd. Het deel staat in verbinding met andere motorische gebieden om de gewoontes direct om te zetten tot actie.⁠⁣

40% van wat wij dagelijks doen gebeurd op de automatische piloot, dit bespaard hersencapaciteit. Deze automatische piloot zorgt ervoor dat we opstaan, gaan douchen, ons aankleden, ontbijten en met de auto naar werk gaan zonder dat we er bewust over na hoeven te denken. Het zit letterlijk in de basale ganglia geprogrammeerd.⁠

Hoe programmeren we de basale ganglia?⁠

Bij het uitvoeren van een gewoonte creëert de basale ganglia een cyclus van synapsen, dit zijn punten waar neuronen communiceren. Er wordt letterlijk een lus van synapsen gevormd in ons brein. Hoe vaker we een bepaalde actie uitvoeren, hoe vaster de lus van neuronen wordt geprogrammeerd.⁠

Alsof er een spoorbaan van neurologische lussen wordt gecreëerd in ons brein. Een nieuwe gewoonte is eerst een enkele spoorbaan in ons brein, maar als we deze gewoonte blijven herhalen wordt het vanzelf een 8-baans spoorweg: een nieuwe gewoonte is geboren.⁠

Neem autorijden: wanneer je begint is het lastig om alle handelingen uit te voeren en ben je constant heel bewust bezig. Naarmate je meer ervaring krijgt neemt jouw onderbewuste brein de taak over. Je start je auto, doet de gordel om, kijkt door de spiegels, schakelt, geeft gas en remt zonder dat je er nog bij nadenkt. Het is een automatisch proces geworden.⁠

Er vindt geen bewuste waarneming meer plaats, we maken zelf de keuze niet meer, ons brein stuurt ons automatisch naar de gewoonte toe zodra een bepaalde lus wordt geactiveerd. Hier komt geen denkwerk meer aan te pas.⁠

Handig toch?

Helaas ziet de basale ganglia geen verschil tussen goede en slechte gewoontes. Autorijden, sporten, roken, alcohol drinken, urenlang voor de TV hangen, ons brein slaat het allemaal op dezelfde manier op.⁠⁠

Hoe verander je habits in de basale ganglia?⁠

Laten we beginnen met de anticlimax: er is geen lifehack die in 1x alle habits veranderen.⁠

Het veranderen van habits vergt bewustzijn, energie en discipline. Dit komt omdat de basale ganglia behoort tot ons onderbewuste brein. Het schakelt in zonder dat we er bij stilstaan en voor we het weten handelen we op de automatische piloot.⁠

De basale ganglia staat namelijk de hele dag te wachten en wordt actief wanneer er een bepaalde trigger plaatsvindt.⁠

Bij het opstaan, douchen en aankleden is de wekker de trigger. Bij het autorijden is dat het pakken van de sleutels of het instappen in de auto. En voordat je het bewust doorhebt heb je je gordel al om.⁠

Het begint bij die ene trigger, waarna de basale ganglia het automatische proces start. De ‘habit’ wordt uitgevoerd. Wat daarna volgt is de ‘beloning’.⁠

Voor je ochtend-habit is dat fris en fruitig de deur uitgaan. Voor het autorijden is dat aankomen op de plaats van bestemming. Voor een roker is dat het rustgevende gevoel na de sigaret.⁠

Kortom:⁠

Trigger ➡️ Habit ➡️ Beloning⁠

Hoe verander je habits?⁠

Om te beginnen moet je je bewust worden van de habits die je hebt. Probeer daarna te achterhalen welke triggers de habit activeert.⁠

Wanneer de trigger plaatsvindt, wees hier bewust van en probeer het automatisch starten van de habit te doorbreken. Dit kan je doen door bewust iets anders te gaan doen. Het helpt hierbij om een alternatieve beloning te creëren.⁠

Zonder de beloning ziet jouw basale ganglia niet het nut van de nieuwe habit wat het opslaan van de habit bemoeilijkt.⁠

Hoe vaker je de oude habit doorbreekt en vervangt met een nieuwe habit, hoe makkelijker het wordt.⁠

Je bent namelijk letterlijk jouw basale ganglia opnieuw aan het programmeren. Je hebt jouw eigen neurologische lussen gecreëerd die bij iedere herhaling sterker in jouw basale ganglia vast komen te zitten.⁠

De oude habit verandert langzamerhand in een enkele spoorbaan en je hebt van je nieuwe habit een 8-baans spoorbaan gemaakt.⁠ Dag oude habit!

Wil je meer weten over de werking van Habits en hoe je Habits kan veranderen? Lees het hier, in het artikel over Habits.

4. Emotionele Geheugen - Limbisch Systeem

Het limbische systeem, ook wel het zoogdierenbrein genoemd, heeft alles te maken met gedrag, emoties, leren, motivatie, geheugen, herinneringen en seksueel gedrag.⁠ Al deze factoren hebben een directe invloed op ons dagelijkse gedrag.⁠

Het limbische systeem koppelt ervaringen en herinneringen aan emoties en slaat dit vervolgens op in ons brein. Wanneer er geen emotie(s) aan herinneringen worden gekoppeld zal ons brein het ook minder snel onthouden.⁠

Denk maar eens aan wanneer je iets leest, als dit jou direct aanspreekt brengt dit een bepaalde emotie omhoog waardoor je onthoudt wat je hebt gelezen. Lees je iets wat je niet van belang vindt, dan koppel je hier geen emotie aan en zal je het minder makkelijk onthouden.⁠

Denk daar nog eens aan als je aan het studeren bent en je je afvraagt waarom je bepaalde stukken niet kan onthouden. Het boeit jou niets en dus ziet jou limbische systeem geen reden om het op te slaan in het geheugen.⁠

Het limbische systeem bestaat uit verschillende structuren welke ieder zijn eigen rol heeft:⁠

Hypothalamus⁠

Dit deel is verantwoordelijk voor het reguleren van hormonen in het lichaam. Van serotonine tot melatonine en DMT. Dit deel van ons brein zorgt ervoor dat we het allemaal produceren. De productie van hormonen vindt overigens niet plaats in de hypothalamus.⁠

Amygdala⁠

Het limbische systeem herkent bepaalde herinneringen en emoties en activeert het amygdala, zoals je zojuist geleerd hebt!

Hippocampus⁠

Zorgt voor het verwerken van nieuwe informatie, emoties en de oriëntatie hiervan. Het coördineert de herinneringen en zorgt ervoor dat deze op de juiste plekken in ons brein worden opgeslagen in ons geheugen.⁠

Cingulate Cortex⁠

Dit deel van het brein zorgt voor de coördinatie van sensorische input van emoties, het reguleren van agressief gedrag en de emotionele reactie bij pijn.⁠

Samen vormen deze delen het limbische systeem en is dit verantwoordelijk voor een groot deel van ons dagelijkse gedrag.⁠ Hoe we reageren en hoe we handelen is een combinatie van emoties die we op dat moment ervaren en de herinneringen die in ons brein zijn opgeslagen.⁠

5. Geloofsovertuigingen - Frontale Kwab & Prefrontale Cortex

Dit deel wordt ook wel de zetel van emotionele controle genoemd. Met andere woorden, dit gedeelte is van groot belang bij het karakter wat je hebt. Wat op zijn beurt weer bepaald wordt door de geloofsovertuigingen die wij meedragen.

Frontale kwabben⁠

Direct achter ons voorhoofd bevinden zich de frontale kwabben. Het deel wat verantwoordelijk is voor: geheugen, oplossen van problemen, selectieve aandacht, doelbewust gedrag, planning en het maken van beslissingen.⁠

Oftewel, het is het deel van ons brein wat over de dag de meest ‘controle’ heeft over ons gedrag.⁠

De kwab staat in verbinding met veel delen van de hersenen, waaronder het limbische systeem en de amygdala. Door de functies en verbindingen kan het onze emoties reguleren en onder controle houden, tenzij de amygdala op de rode knop drukt.

Zonder de frontale kwab en dit geheugen zouden we niet beseffen wat een gevolg zou zijn van een bepaalde actie. Het afwegen bij het maken van een beslissing gebeurd namelijk in de frontaalkwab. Het neemt de ervaringen, geheugen en emoties uit het verleden mee bij het maken van de beslissing.⁠

Hierdoor is de frontale kwab eigenlijk de manager van onze emotionele controle en persoonlijkheid.⁠

Prefontale Cortex⁠ ⁠

Het voorste deel van de frontale kwab is de prefrontale cortex en is van waarde voor het werkgeheugen. De cortex slaat voor korte tijd informatie op. Zie het als de processor van je telefoon waar alle tijdelijke informatie wordt opgeslagen om te functioneren.⁠

De prefrontale cortex coördineert en past ons sociale gedrag aan en is het gebied waar veel processen zijn die verbonden zijn met onze persoonlijkheid. Bv. Moedig zijn of juist verlegen zijn.⁠

Het is het deel in ons brein wat zich als laatste heeft uit-ontwikkeld, pas tussen ons 20e en 25e levensjaar. Dit is de reden waarom kinderen impulsieve dingen doen, omdat de cortex nog niet ontwikkelt is.⁠

En ook de reden van het pubergedrag, we zijn namelijk onze grenzen aan het zoeken en hebben nog moeite met het beheersen van impulsen. Wat leidt tot het welbekende “eerst doen, dan denken” gedrag.⁠

Ow, dit is overigens ook 1 van de redenen dat de alcoholgrens naar 18 jaar is verschoven. Om de prefrontale cortex meer rust te geven tijdens de ontwikkeling.

6. Visualiseren – Pijnappelklier

De pijnappelklier bevindt zich diep in het midden van ons brein en heeft de vorm van een pijnappel (dennenappel) maar is ongeveer zo groot als een doperwt.⁠

Je kan op 2 verschillende manieren naar de pijnappelklier kijken:

Wetenschappelijk/biologisch⁠ ⁠

De pijnappelklier zet de neurotransmitter serotonine om in het hormoon melatonine, wat het gevoelsmatige dag/nacht ritme regelt. Het zorgt ervoor dat we gaan ontspannen en in slaap vallen. Beter worden als je ziek bent, herstel van je spieren en het lichaam, het gebeurd allemaal in je slaap, dankzij melatonine.⁠

De aanmaak van melatonine in de pijnappelklier wordt beïnvloedt door de inval van licht in het ogen. Vooral blauw licht zorgt voor een rem op het aanmaken van melatonine. Dit is de reden dat het kijken naar beeldschermen voor het slapen wordt afgeraden en jouw smartphone tegenwoordig een nachtstand heeft. Dit komt omdat de pijnappelklier en onze ogen direct aan elkaar gekoppeld zijn via receptoren.⁠

Heb je je weleens afgevraagd hoe het kan dat je in je slaap beelden ziet terwijl je ogen dicht zijn? Wat we meemaken in onze dromen is zo echt dat we niet eens doorhebben dat we slapen. Sterker nog, jouw brein onderscheidt geen verschil tussen deze beelden en de beelden die jouw ogen waarnemen. Deze beelden komen van je derde oog.⁠

Spiritueel⁠ ⁠

Een bijnaam voor de pijnappelklier is “het derde oog”, een bijnaam die deze klier al droeg bij oude beschavingen en culturen uit de geschiedenis. ⁠

Dit komt omdat de pijnappelklier een energetisch oog is waarmee je dingen kunt zien die jouw fysieke zintuigen niet kunnen waarnemen. Denk aan: wat je ziet bij dromen, meditaties en visualisaties. Deze beelden komen uit de pijnappelklier, oftewel jouw derde oog.⁠

In het Hindoeïsme en bij yoga wordt dit ook wel de Ajna Chakra genoemd, het commandocentrum welke de andere 5 chakra’s aanstuurt en de chakra van de geest is.⁠

deel dit artikel

Share on facebook
Facebook
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on telegram
Telegram
Share on linkedin
LinkedIn

anderen bekeken ook...